Istorija i kultura

novi-sad-tvrdjavaNa obali Dunava, u srcu panonske nizije, sredinom XVII veka nastao je Novi Sad. Izuzetno povoljan geografski položaj, baziran pre svega na lakom prelazu preko reke Dunav, uticao je da ovo područje bude obeleženo bogatim i raznovrsnim istorijskim dešavanjima. Na mestu gde reka obilazi petrovaradinsku stenu, prva naselja nastajala su još u vreme neolita, a od rimskih vremena građene su i opstajale tvrđave. Naspram Tvrđave, na levoj, močvarnoj obali Dunava, posle proterivanja Turaka, krajem XVII veka, Austrijanci su podigli mostobran, a oko njega je niklo naselje vojnika, zanatlija i trgovaca. Naselje se prvo zvalo Racko (Srpsko) Selo, pa Racki Grad (Ratzen Stadt), a zatim Petrovaradinski Šanac. Vojne funkcije smetale su privrednom razvoju i već 1. februara 1748. godine građani željni slobode kupuju od carice Marije Terezije status slobodnog kraljevskog grada pod nazivom Neoplanta, odnosno Novi Sad.

tramvaj-u-zmaj-jovinojIzvesna ekonomska moć i položaj u centru prostrane regije ostavile su neizbrisiv trag na razvoj grada. Snažan podstrek razvoju trgovine bilo je doseljavanje trgovaca Srba, Grka, Jermena, Nemaca, Jevreja i Cincara. 1703. godine na ovom mestu počela je sa radom prva srpska škola, a pet godina kasnije, od 1708. godine ovde je bilo sedište bečkog vladike. Na početku XIX veka, tačnije 1825. godine pokreće se prvi književni časopis „Serbski letopis“, a već 1845. godine u Novom Sadu su sijale ulične petrolejke i saobraćali fijakeri, a zanatske radnje počele su da izrastaju u fabrike. 1853. godine Novi Sad dobija poštu i kaldrmisane ulice, 1861. godine pozorište, a 1864. godine u Novi Sad je iz Pešte doseljena Matica srpska, naša najstarija i najuglednija kulturna ustanova. Sve ovo su samo kratki uvodi u bogatu istoriju Novog Sada, u faze razvoja koje je grad prolazio ne zaostajući za najvećim evropskim gradovima.

Od samog nastanka Novog Sada, građani su brinuli o svom duhovnom i kulturnom životu gradeći crkve i druge svedoke istorijskih susretanja različitih kultura, vera i nacija. Prve pravoslavne crkve, sagrađene u Novom Sadu, bile su: Nikolajevska, Saborna crkva, Uspenska i Almaška, a sopstvene vernike okupljale su: rimokatolička, grkokatolička, reformatska, protestantska, jermenska crkva, a kasnije i jevrejska sinagoga. U samom centru grada, na Trgu Slobode podignut je spomenik najvećem političaru kod Srba XIX veka – Svetozaru Miletiću i Gradska kuća – nekadašnji Magistrat, koji uz bogato dekorisane fasade u neo-baroknom stilu oduzimaju dah svakom prolazniku. Danas je Novi Sad idelno mesto za život, grad kulture, grad bogate istorije, zanimljivih i značajnih događaja, istaknutih ličnosti, a pre svega posebnih i dobronamernih ljudi, grad u kojem je živeo i Albert Ajnštajn (Albert Einstein, 14 March 1879 – 18 April 1955) sa svojom suprugom Milevom Marić-Ajnštajn.